Witlof is in onze contreien nog steeds een van de meest populaire groentes. Het wordt alleen in Nederland, België en Frankrijk geteeld. We namen een kijkje bij een witloofkwekerij op Schouwen-Duiveland.
Witlof is uit armoede geboren. Cichorei werd in de tweede helft van de negentiende eeuw door boeren rond Brussel geteeld als wortel waar surrogaatkoffie van werd gemaakt, omdat echte koffie voor de meeste mensen te duur was. Toen overtollige cichoreiwortels eens werden opgeslagen in donkere schuren, ontdekten sommige boeren dat uit die wortels witte blaadjes (wit loof) groeiden die eetbaar waren. Een welkome aanvulling op hun dieet, want groente was er nauwelijks. Die blaadjes waren wit omdat ze niet met zonlicht in contact waren gekomen; zonder daglicht produceert de plant geen chlorofyl, de groene kleurstof.
De ‘echte’ uitvinder van witlof (of Brussels loof of – zoals de Vlamingen zeggen – witloof) is Frans Breziers, teeltoverste van de Rijksplantentuin van Brussel. Hij kweekte het in de donkere kelders van de plantentuin op een bed van paardenmest dat een natuurlijke warmte afgaf. Het was min of meer toevallig dat hij ontdekte dat bepaalde factoren – duisternis, warmte, vochtigheid en het behouden van de bladerkrop – noodzakelijk waren om witlof te kweken.
In de top 3
Tegenwoordig geniet arm en rijk van witlof, vooral in België, Nederland en Frankrijk. Nergens anders wordt de groente gekweekt dan in deze drie landen. In België staat het nog steeds bovenaan de lijst van meest populaire groenten (per persoon wordt er 7 kilo per jaar gegeten), in Nederland op nummer drie (3,5 kilo per persoon). Het is een veelzijdige groente: uit de oven met ham en kaas, als frisse salade met appel en walnoten of als elegant borrelhapje – dan worden de blaadjes rauw als schuitje geserveerd met garnaaltjes of met zalm en roomkaas. Vroeger waren kinderen vaak niet dol op gekookte witlof, omdat het erg bitter was, maar met ‘moderne’ witlof is dat nauwelijks het geval. Rauw is er sowieso geen bitterheid te bespeuren.
Witlof is een tweejarig gewas; dat betekent dat het twee jaar duurt voordat je de blaadjes kunt oogsten. Het eerste jaar groeit het op het veld, net als andere gewassen. In de ruggen die op het land zijn gevormd worden in mei zaadjes gelegd. Die komen er heel precies met een zaaimachine. Uit die zaadjes groeien wortels die vervolgens gerooid kunnen worden al naar gelang de gewenste dikte.
Dun is de mode
Tijdens het rooien wordt het loof er door de rooimachine afgesneden. De wortels worden gesorteerd op dikte: de dunnere wortels voor de fijne lof, de dikkere voor de grove. De dunnetjes gaan op de culinaire tour voor de restaurants. Ze worden verzameld in grote kisten en in een koelcel (bij -2°C) bewaard. Elke week worden een paar kisten uit de koelcel gehaald en dan worden de wortels in bakken gezet. Deze bakken gaan een donkere cel in waar de temperatuur ongeveer 16°C is. Daar stroomt water doorheen waaraan voedingsstoffen zijn toegevoegd. Na drie weken is er op de wortel een witlofkrop gegroeid en mogen de bakken weer uit de cel. In een speciale ruimte worden de witlofkroppen van de wortel gebroken en schoongemaakt. De groente wordt gesorteerd op grootte en kwaliteiten in kistjes gelegd. Bijna elke dag gaan er een aantal pallets met kistjes naar de veiling. Daar worden ze verkocht aan groentewinkels en supermarkten. Die naar Brussel gaan, ongeacht waar ze vandaan komen, krijgen een speciaal label: Brussels lof.
En de wortels? Daar wordt veevoer van gemaakt.