West-Zweden: prachtige natuur, een reeks mooie eilanden en veel heerlijks uit de zee. We ontmoeten bevlogen mensen en zijn onder de indruk van de culinaire geneugten, die natuurlijk wel op z’n Zweeds zijn bereid.
Gotenburg, de tweede hoofdstad van Zweden, ligt aan de westkust. Met haar grachten en statige panden, die vroeger gebruikt werden voor wonen en opslag van goederen, is het een voorname en aantrekkelijke plaats.

De stad is in de 17e eeuw gebouwd in een moerassige streek bij de kust met hulp van Nederlandse deskundigen die door de toenmalige koning Gustaaf Adolf naar dit gebied gehaald werden. Op het Gustav Adolfs Torg, een statig plein, staat een standbeeld van hem, waarbij hij naar een van de grachten kijkt. In het centrum, vlak bij de Domkyrkan, de Domkerk, bevindt zich de Victoria Passagen, een winkelgebied. Boven de entree is een muurschildering aangebracht die Gotenburg toont vanaf het water gezien.
Fotograferen is op het moment dat ik er ben nogal een uitdaging vanwege de vele bouwwerkzaamheden, en ook met de auto de stad in- en uitrijden is niet zo eenvoudig. Gelukkig is er uitstekend openbaar vervoer. Trams, bussen en zelfs boten brengen je naar andere plekken in de stad en daarbuiten.
Gezellige restaurantjes
Het stadspark Trädgårdsföreningen ligt vlak bij het Centraal Station en als je het doorloopt, langs de fraaie bloemenperken, kom je uit bij het Stora Teatern. Links ervan ligt een aantal musea zoals het Röhsska Museum van design en het Göteborgs konstmuseum. De grote Markthal (Saluhallen) bij Kungstorget is het adres om Zweedse specialiteiten te kopen of in een van de gezellige restaurantjes te lunchen – zoals bij Bar Bulot, een wijnbar die is gespecialiseerd in natuurwijnen en wijnen uit Frankrijk. Als je naar de wc gaat, krijg je de elektronische sleutel mee die is vastgemaakt aan een (lege) fles champagne. Die raak je niet zo snel kwijt. Er is een menu van twee gangen voor 175 Kr, ongeveer 16 euro. De steak tartaar die tussen twee in boter gebakken wafels geserveerd wordt, is aan te raden.

Ze is lekker aangemaakt met een pittige olie van gedroogde chilipepers. Wat je ook niet moet overslaan is het eten van een kaneelbroodje. Heel geliefd bij de Zweden als fika, een koffiepauze die je neemt met vrienden of collega’s, elke dag. Als een manier om bij te praten en te ontspannen. Bij Da Matteo kan je bij het bestellen van je koffie en je kaneelbroodje ook nog ruiken en zien hoe koffiebonen gebrand worden.
De fraai gerestaureerde Feskekôrka is ooit als vishal begonnen, omdat de via het ernaast gelegen water de vers aangevoerde vis in de zon nogal begon te ruiken. Met de vishal werd de vis koeler gehouden en hadden omwonenden er minder last van. Enkele jaren geleden is de Feskekôrka gerestaureerd; de ramen – die altijd dichtgehouden werden – met luiken geopend, en met het prachtige licht dat binnenkomt is nu ook goed te zien hoe de bouw ervan is: met spanten en veel houtwerk. Er wordt nog wel wat vis verhandeld, in koelvitrines, maar Feskekôrka is nu vooral een plek waar in de restaurantjes en buiten op het drijvende terras genoten kan worden van oesters en visgerechten. Groenten erbij bestaan uit aardappeltjes, venkel en wortel.
Dineren kan in het Japans georiënteerde Vrå, Zweeds voor hoek. Het restaurant bevindt zich inderdaad op een hoek, en wel van het Clarion Hotel op het plein voor het Centraal Station in het voormalige postkantoor. Dit jaar mei werd het honderdjarig bestaan van het gebouw gevierd. Binnen en buiten zijn nog de imposante ornamenten te zien, zoals zuilen en enorme vazen. De gevelsteentjes van Vrå zijn uitgevoerd in goud en dat levert een prachtige schittering op in de avondzon. Chef Sofia Olsson omarmt de Nordic Japanese cuisine. Ze gebruikt zalm uit Zweden, schaal- en schelpdieren van de kustwateren en plukt kruiden zoals shiso in de daktuin die op het hotel is aangelegd. Zeewier betrekt ze van Karolina Martinson,

die ik later nog zal ontmoeten. De sfeer in het restaurant is gemoedelijk. Er is een goede pairing van alcoholvrije drank bij de gerechten. Daar zorgt sommelier Alicia Skagerström voor, die erin is gespecialiseerd.
Een van de bijzondere gerechten is Onsen Tamago. ‘Ei in een warm bad’ is de letterlijke vertaling. Het ei wordt gedurende 30 tot 40 minuten in warm water gelegd van 70 °C, van het vuur af. Als het uit de schaal komt is het gaar maar glazig en is het eigeel meer gegaard dan het eiwit. Eigenlijk het tegenovergestelde van een zachtgekookt ei, waarbij het eiwit stevig is en de dooier vloeibaar. Het ei wordt geserveerd met vlezige paddenstoelen, daslook, dashi en lompviseitjes. Erbij schenkt Alicia hojicha thee, geroosterde groene thee, met kersenbloesem, hibiscus en framboos.
Tante Hjördis
Een speels en minder formeel restaurant is Hjördis. Je kan er terecht voor lunch, fika en diner. Vanaf het Centraal Station drie haltes met tram 1 of 11 en uitstappen bij Järntorget. Het restaurant bevindt zich op nummer 6, achter een fontein in een imposant gebouw. Op het terras is het goed toeven als de zon schijnt. Ik genoot er van een rösti, maar dan plat en deels gemaakt met pannenkoekendeeg, met een topping van sappige Zweedse garnalen, gemarineerde venkel, mierikswortel en löjrum, kleine, smakelijke en feloranje visseneitjes. Het dessert is een uit elkaar gehaalde Zweedse prinsessentaart (gemaakt van biscuitdeeg met laagjes frambozenjam, verse slagroom en afgedekt met een dekentje van zachtgroen marsepein). De cake onder in een glas, daarop frambozenjam en in plaats van slagroom afgetopt met eiwitschuim waarin vlierbessenlikeur. En net als bij de traditionele Zweedse prinsessentaart ligt boven op een deksel van groene marsepein. De eigenaar van Hjördis, Filip, staat te swingen in de zaak en licht enthousiast de gerechten toe die gebaseerd zijn op het eten dat zijn tante Hjördis altijd bereidde voor de hele familie. Vanwege die herinnering vernoemde hij zijn restaurant naar haar.

Verse krab op een vuurtje
Gotenburg is een toegangspoort naar de Bohuslän-kust die zich uitstrekt tot Noorwegen met wel 9000 eilandjes met open zicht naar zee. Het is een gebied waar je kan genieten van seafood, wandeltochten, fietsen, kajakken en zeewier zoeken. De meeste hotels en restaurants laten honden toe. In de laatste twintig jaar is het toerisme steeds meer ontwikkeld en chefs worden zich meer en meer bewust wat er uit de wateren komt aan heerlijke ingrediënten.
Je rijdt in een halfuurtje met de auto of met tram 11 van Gotenburg naar Saltholmen, waar de veerboot is die je naar het eiland Hönö brengt. De veerboot is gratis en als je je auto erop rijdt, dan lijkt het net alsof de weg wordt overgenomen door een varende versie. Zo makkelijk is het. Na een kwartier ben je er al en kun je inchecken in het Skärgårdshotellet. Dat betekent zoveel als Scherenkusthotel en dat is ook precies waar ik me bevind. Een natuurgebied in de gemeente Öckerö, waarvan tien eilanden bewoond zijn met 12.500 inwoners. Hönö is het grootste eiland, de overige eilandjes bestaan uit gladde rotsen die uit zee steken en waar wel huisjes op staan, maar die niet permanent bewoond zijn.
Ik ga aan boord van het schip Kastor van krabbenvisser Lasse Englund, die zo’n 200 dagen per jaar op krab en kreeft vist.

We varen langzaam de haven uit op weg naar de boei die de plek markeert waar Lasse een van de krabbenfuiken heeft liggen. Als we die bovenhalen, blijkt dat er acht dikke, oranjebruine exemplaren in liggen. Uiteraard mag ik ze proeven en Lasse stuurt de Kastor naar een eilandje met daarop een houten hut. Vergezeld van een paar langoustines, een glaasje prosecco en zacht Zweeds brood is het eten van de versgekookte krab een smakelijke kennismaking met dit deel van Zweden.
Respect voor de vangsten

In de verte ligt Hönö; ik zie witte huisjes met oranje daken omringd door rotsen. Daar is met paaltjes een route aangegeven waar je kunt lopen, boulderen en licht klimmen. Goed voor je conditie en tijdens mijn wandel- en klimtocht kom ik een aantal nog sportievere mensen tegen die er de vaart in hebben en van rots naar rots springen. Ik doe het wat kalmer aan en geniet van het uitzicht en de stilte, die alleen wordt onderbroken door het gezoem van bijen en golfjes die tegen de stenen aan kabbelen.
Als het tijd is voor de lunch begeef ik me naar Tullhuset. Het rood geschilderde houten pand ligt aan het water. Als het warm is en er niet te veel wind staat, is het op het terras heel prettig om te eten.

Dat is niet zo in de winter, want dan kan het daar spoken. Het terras wordt dan weggehaald en dan kan het gebeuren dat het zeewater tegen de ramen van het restaurant slaat. Het blijft spannend daar.
Op de menukaart is het vis en schaal- en schelpdieren wat de klok slaat. Eigenaar Preben Pedersen licht toe: ‘Alles wat we hier serveren komt uit de wateren bij het eiland. De vissoep is op basis van bouillon van koppen en graten aangevuld met verse vis en schaaldieren. In oktober serveren we kreeft die hier gevangen wordt. Dat seizoen duurt vijf tot zes weken; in die periode is de kreeft op z’n best. Onze chef werkt hier al 21 jaar en bereidt nieuwe gerechten op basis van traditionele ingrediënten.

Zo bakt hij zelf het speciale zachte Zweedse brood uit dit gebied waar sandwiches van gemaakt worden met versgevangen garnalen. We leiden hier jonge mensen op om op onze eilanden te koken met respect voor de vangsten die gedaan worden en het voorkomend behandelen van onze gasten. Dan krijg je ook een aangename sfeer die past bij dit gebied. We werken ook veel samen; dat moet wel op een eiland, want je hebt elkaar nodig. Zo ontvangen we gasten van het Skärgårdshotellet een kleinschalig hotel met voortreffelijke kamers en bedden waarin je heerlijk slaapt. Het wordt gerund door drie vriendinnen: Karin, Rebecca en Emelie.’ Als ik die later spreek, blijkt dat ze alle drie van Hörnö komen. Ze hadden in 2021 de beste pitch om het hotel te mogen exploiteren omdat ze uitgingen van de natuur en de kleuren van het eiland en een lunch en ontbijt serveren met eigengebakken producten, zoals het heerlijke zeewierbrood.
Eilandleven
Na de lunch ga ik naar een ander eiland, Vrångö (spreek uit vrongeu). De auto parkeer ik bij Langedrag want Vrångö is, net als de andere eilanden behalve Hönö, volledig autovrij. Bij het grote parkeerterrein neem ik de tram naar Saltholmen, waar de haven is met de veerboten. Je kan een kaartje kopen bij de kiosk of aan boord en er is me verzekerd dat ik word opgehaald als ik op het eiland aankom. Maar eerst meren we nog aan bij andere eilanden waar je van boord kunt of aan boord kan stappen: Asperö, Brännö, Styrsö, Donsö en dan Vrångö. Volwassenen en kinderen komen met fietsen, boodschappenkarretjes en tassen aan boord. Het is het leven zoals het daar is en iedereen komt snel van en aan boord zodat het vaarschema blijft kloppen. De boot wiebelt niet, behalve als er met grote spoed een ambulanceboot voorbijkomt en de ferry heen en weer slingert door de felle golven die het veroorzaakt
Logeren in boothuisjes
Ik pak mijn handbagage en ga van boord. Met een grote lach op het gezicht staat Håkan Karlsten, de eigenaar van Kajkanten, me op te wachten met een elektrisch karretje. We zoeven geruisloos over het eiland naar Kajkanten, een kleinschalig hotel dat uit elf boothuisjes bestaat met uitzicht op het haventje met voornamelijk zeilboten.

Er zijn grote huisjes voor tot wel zeven personen en kleine boothuizen waar je alleen of met twee personen kunt verblijven. Elk huisje is compleet ingericht met badkamer met een heerlijke douche en een keuken met volledige keukenuitrusting, kastjes, een fornuis, magnetron en koelkast. Er staat peper en zout, olie, koffie en thee klaar. Het hoge plafond zorgt voor ruimtewerking. Je maakt zelf je bed op met het linnengoed dat al voor je klaarligt, inclusief handdoeken en een keukendoek. Kajkanten is een Green Key hotel, wat wil zeggen dat er duurzaam en met respect voor het milieu gewerkt wordt. Daar draag je ook aan bij als gast, bijvoorbeeld door de aanwijzingen van het verwijderen van afval op te volgen.
Ontbijt en diner kan je van tevoren bestellen. En mocht je nog om iets verlegen zitten, dan is er op honderd meter afstand een supermarkt met een uitgebreid assortiment. Je komt op dit eiland niets tekort. Dat blijkt als het seafooddiner wordt afgeleverd, samen met het ontbijt voor de volgende ochtend. Als ik de ontbijtbox check, vind ik een ei (zelf koken of bakken), kaas, tomaat, komkommer, melk, yoghurt, huisbereide jams, boter, appelsap en broodjes. Het seafooddiner bestaat uit krab, garnalen, mosselen en enorme langoustines met daarbij verschillende sauzen en brood. Als ik even naar binnenloop om een servet te halen, hoor ik vlakbij een meeuw krijsen, hoog in een paal. Meteen komen er nog meer meeuwen richting mijn tafeltje. Zodra ik tevoorschijn kom deinzen ze terug, maar de uitkijkmeeuw blijft zitten gedurende de hele maaltijd en moppert wat.
Te voet over het eiland
Håkan laat me het eiland zien, te voet. Eerst gaan we naar het saunavlot dat hij, ook weer naar eigen ontwerp, heeft laten bouwen.

Je kan er met meerdere personen in en er daarnaast genieten van een seafooddiner, want dat kan ook daar bezorgd worden. De sauna biedt plaats aan meerdere mensen. Er zit een goed ingerichte keuken in, een douche en buiten is er ook nog een hottub. Voor een frisse duik kan je het buitentrapje af en zo de zee in duiken. Trouwens, Zweden heeft een levendige sauna- en spacultuur, maar iedereen gaat altijd gekleed in zwemkleding de sauna in. Houd daar rekening mee als je in Zweden bent.
We wandelen verder en gaan naar het kerkhof waar oude en nieuwe graven zijn. De oude graven dateren van de 16e eeuw. Net als de stamboom van Håkan, die ook zover teruggaat. De zerken zijn verweerd en sommige inscripties en motieven zijn bijna niet meer te lezen. Het kerkhof volgt een flauwe helling en in de verte zie je de zee. Dat is mooi, want de meeste mensen die hier begraven zijn waren kapiteins en loodsen. Als ik op een stuk gras loop, van het ene graf naar het andere, zegt Håkan me dat ik op andere graven loop. Van vroegere bewoners die geen geld voor een graf hadden en daar zijn begraven met alleen een houten kruis. Daar werd ik heel stil van en besefte ik ook hoe diepgeworteld de bewoners zijn in dit eiland en met elkaar.

Worstelkampioen wordt hoteleigenaar
We wandelen verder over deze autovrije plek met bomen, baaien, zandstranden en kliffen. Waar bomen zijn is het koel en ruikt het heerlijk naar bloemen en vochtige aarde. Langs het voetbalveld gaan we richting dorp. We passeren het huis van de vader van Håkan en van zijn dochter Madeleine die samen met haar zus ook meehelpt in het hotel. Ondertussen krijg ik verhalen te horen over de familie Karlsten die hier al ruim vijfhonderd jaar woont en waarvan de voorvaderen loodsen, vissers of kapiteins waren. Håkan is de eerste die het na tien generaties niet voortzet, want door de ontwikkeling van navigatiesystemen is er bijna geen loodswerk meer. Maar wat heeft hij dan gedaan voordat hij Kajkanten begon? Terwijl we verder lopen langs witte en rode huisjes vertelt Håkan: ‘Vroeger was ik op school een vechtertje. Bij het minste geringste kon ik losgaan, maar begon nooit uit mezelf, alleen als er aanleiding toe was. Een sportleraar zag mijn energie en belde een atletiekschool in Gotenburg om te vragen of ik me daar kon aanmelden. Zo geschiedde en ik begon er met worstelen. Ik was toen dertien jaar en meteen na het eerste jaar was ik al Zweeds kampioen. Daarna won ik meer kampioenschappen, deed mee aan wereldkampioenschappen en de Olympische Spelen. De sport bracht me over de hele wereld. Naast de sport begon ik een eigen bedrijf in het repareren van computers en in 1991 ben ik teruggekomen naar Vrångö. Tien jaar geleden ben ik met worstelen gestopt en ging bij mezelf na wat ik verder zou willen doen. Zodoende heb ik de elf miniappartementen ontworpen en ben ik dit kleine hotel begonnen.’ Hij schiet in de lach en vertelt me dat hij een vriend die er logeerde vertelde: ‘Mijn werk is nog beter dan jouw vakantie.’ En dat is zijn motto gebleven.
De volgende dag, na een heerlijke douche en het uitgebreide ontbijt, ruim ik het hotelhuisje op, pak mijn bagage, haal de lakens van het bed en laat ze opgevouwen achter. Mijn bagage draag ik over aan Håkan, die alles in zijn karretje laadt en me naar de steiger brengt waar ik Emelie en Jill ontmoet van het Zweeds verkeersbureau. Inmiddels is Håkan doorgereden naar een van de kleine baaien om er een gril te brengen, etenswaren en keukengerei voor een buitenlunch met Karolina Martinson, de zeewierkoningin van Zweden. Hij komt ons, met Karolina, tegemoet rijden. Wij vervolgen gezamenlijk onze wandeling naar de baai, Håkan zwaait ons uit.
Eten uit de zee
Karolina is in alles Zweeds. Blond haar, blauwe ogen, een stralende lach en dol op het buitenleven.

Al wandelend vertelt ze ons meteen wat er eetbaar is aan de groene plantjes en bloemen die we zien. Dat is heel veel. We proeven een fijn groen plantje dat als een tapijt over het zand groeit.

Het smaakt naar komkommer, je kan het pekelen en er een salade mee maken. Ze waarschuwt ons dat we kunnen eten uit de natuur maar nooit de wortels van een plantje moeten plukken. We zien van alles groeien in het heldere zeewater, proeven zeeboerenkool, zeesla die een garnalensmaak kan vervangen, kelp, blaasjeswier en suikerwier. Ze bereid een volledige maaltijd op het strand met een aperitiefhapje van blokjes geitenkaas met algen, omhuld door fijn groen zeewier die met wat maïzena eromheen plakkerig worden, zodat er bolletjes ontstaan. Die frituurt Karolina. Het resultaat is een warme geitenkaas met een krokant omhulsel. Kan je alles uit zee eten, vragen we Karolina, en ze antwoordt: ‘In principe wel, maar kijk goed om je heen. Als je in de buurt bent van slecht water door lozingen van riool of fabrieken dan weet je gewoon dat je daar niets moet plukken om op te eten.’ Ze is zeer milieubewust en heeft in haar zak ook altijd een dun netje dat ze vult met zwerfafval dat ze tegenkomt. Dat heb ik meer mensen zien doen op de eilanden. Ze willen de natuur zo zuiver mogelijk houden. Ik geniet, samen met Emelie en Jill van de heerlijke lunch die onder andere bestaat uit een salade van zeewier, wortel en asperges en is aangemaakt met een Japanse dressing, stukjes vis die geroosterd zijn op de gril en van een dessert gezoet met suikerwier (Laminaria saccharina), een bruinwier dat enorm lang kan worden. Op het dessert heeft ze een krokant geplaatst van dit suikerwier, doorzichtig als glas en van nature heerlijk zoet.
Ineens beseffen we dat we ons moeten haasten om de veerboot te halen. Emelie en Jill naar Gotenburg en ik naar het vliegveld. We nemen afscheid, hoeven niet te helpen met opruimen want dat doet Karolina, die toch moet wachten tot de gril en de olie is afgekoeld en dan opgehaald wordt door Håkan. Die natuurlijk ook moet proeven van al dat heerlijks. Wij lopen een kwartier stevig door om op tijd te zijn voor de veerboot. De geur van zilt hangt nog om me heen als ik het vliegtuig in stap en tijdens de vlucht beneden me de archipel zie verdwijnen. Met in mijn gedachten dat ik hiernaar terug wil keren.